İstanbul’da deprem konuşulurken akla çoğu zaman sarsıntının ne zaman yaşanacağı geliyor. Oysa uzmanların yıllardır vurguladığı asıl soru, depremin tarihinden çok kentteki yapıların, kurumların ve hanelerin ne kadar hazır olduğu. Çünkü depremi önlemek mümkün değil; etkilerini azaltmak için atılabilecek adımlar ise bugünden başlıyor.
Hazırlık yalnızca deprem çantası yapmak ya da toplanma alanını öğrenmekten ibaret değil. Binanın durumu, aile içi iletişim planı, evdeki eşyaların sabitlenmesi ve doğru bilgiye hangi kaynaklardan ulaşılacağının bilinmesi aynı bütünün parçaları.
İlk adım binanın durumunu öğrenmek
Bir binanın yaşı tek başına güvenli olup olmadığını göstermez. Taşıyıcı sistem, zemin koşulları, proje ve uygulama kalitesi gibi etkenler birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle binayla ilgili kaygısı olanların, yetkili kurumlar ve alanında uzman mühendisler aracılığıyla teknik inceleme sürecini araştırması önem taşıyor.
Kolon ve kirişlere müdahale etmek, taşıyıcı elemanları izinsiz biçimde değiştirmek ya da binanın güvenliği hakkında yalnızca komşu yorumlarına dayanarak karar vermek ciddi risk yaratabilir. Teknik değerlendirme, yetkin uzmanlarca yapılmalı; gerekli görülürse ilgili belediye ve kamu kurumlarından izlenecek resmi süreç öğrenilmelidir.
Evde ve aile içinde uygulanabilir bir plan kurun
Deprem anında ne yapılacağını önceden konuşmak, panik halinde karar vermeyi kolaylaştırabilir. Aile bireyleri evin içinde güvenli noktaları belirlemeli; sarsıntı sırasında merdivenlere, asansörlere ve balkonlara yönelmemek gerektiğini bilmelidir. Bulunulan yerde güvenli bir noktada çök-kapan-tutun uygulaması yapılmalı, sarsıntı bitmeden dışarı çıkmaya çalışılmamalıdır.
İletişim ve buluşma planı
Telefon hatlarının yoğunlaşabileceği ihtimali göz önünde bulundurularak aile üyeleri için bir iletişim kişisi belirlenebilir. Evden uzakta buluşulacak yerler önceden kararlaştırılmalı; çocuklara, yaşlılara ve desteğe ihtiyaç duyan aile üyelerine yönelik plan ayrıca düşünülmelidir. Önemli telefon numaralarının yalnızca telefonda değil, yazılı olarak da bulunması işe yarayabilir.
Ev içindeki riskleri azaltın
Dolap, kitaplık ve televizyon gibi devrilebilecek eşyaların sabitlenmesi; ağır nesnelerin yüksek raflardan indirilmesi; yatak çevresindeki cam ve düşme riski taşıyan eşyaların gözden geçirilmesi evde alınabilecek pratik önlemler arasında. Acil durum çantası da ev halkının ihtiyaçlarına göre hazırlanmalı ve belirli aralıklarla kontrol edilmelidir.
Bilgi kirliliğine karşı resmi kaynakları izleyin
Deprem sonrasında sosyal medyada doğrulanmamış ihbarlar ve eski görüntüler hızla yayılabiliyor. Bu tür içerikleri paylaşmadan önce kaynağını kontrol etmek, arama kurtarma ve yardım çalışmalarının sağlıklı yürütülmesine katkı sağlar. Güncel duyurular için AFAD, ilgili yerel yönetimler ve diğer yetkili kurumların açıklamaları izlenmeli; acil durum numaraları yalnızca gerçek ihtiyaç halinde aranmalıdır.
Depremin zamanı ya da etkileri hakkında kesinlik taşıdığı izlenimi veren paylaşımlara temkinli yaklaşmak da önemli. Bilimsel değerlendirmeler riskleri anlamaya yardımcı olur; ancak belirli bir gün ve saati güvenilir biçimde önceden bildiren iddialar, resmi ve bilimsel kaynaklardan doğrulanmadan kabul edilmemelidir.
Hazırlık, tek seferlik bir kontrol listesi değil
İstanbul’un deprem riski, kişisel tedbirlerin yanı sıra yapı güvenliği, şehir planlaması ve afet yönetimi alanlarında sürekli çalışma gerektiriyor. Bireyler kendi evlerinde riskleri azaltabilir; kurumların sorumluluğu ise güvenli yapılaşmayı ve etkili koordinasyonu güçlendirmek. Bu iki düzey birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısı.
Deprem karşısında kesin güvence veren bir çözüm yok. Ancak binasını tanıyan, ailesiyle plan yapan ve doğru bilgiye başvuran kişiler belirsizliği daha yönetilebilir hale getirebilir. Hazırlık için en uygun zaman, sarsıntının beklendiği gün değil; bugün.
